Wees onzichtbaar - het motto van een einzelgänger

Als vrijwilliger van NAbij maakte ik eind maart 2022 kennis met Kees. Kees (78) was eind januari opgenomen in het ziekenhuis met hevige pijnklachten in het rechterbeen. Onderzoek wees uit dat hij botkanker had. Deze was inmiddels uitgezaaid naar de longen en curatieve behandeling was niet mogelijk. Het was de wens van Kees om thuis te sterven. Er werd gestart met een palliatieve behandeling en om de zelfredzaamheid te verbeteren ging Kees naar het revalidatiecentrum. Daar bezocht ik hem die eerste paar keren.

Voorgeschiedenis

We spraken uitgebreid over zijn leven, zijn jeugd, de inzichten die hij had verworven en zijn huidige situatie. Zijn jeugd was gekenmerkt door een zeer slechte band met zijn pleegvader. Daarbij een lang verblijf in een jeugdinstelling ver van huis. Kees was een nieuwsgierige en onderzoekende jongen, stelde vragen waar niet altijd een klip-en-klaar antwoord op gegeven kon worden. Om te weten hoe apparaten werkten haalde hij ze uit elkaar. En kreeg daarvoor op zijn kop, hij maakte ze immers stuk. Hij kreeg het etiket 'moeilijke jongen' opgeplakt, kwam zo vaak in de problemen en kreeg straf. Zo leerde hij om zo min mogelijk op te vallen en "onzichtbaar" te zijn. Hij leerde er ook dat lang niet iedereen te vertrouwen is en dat hij daarom alles zelf moest kunnen doen en regelen.

Kees had ook mooie jeugdherinneringen. Zoals die aan twee medewerkers van de vuilnisophaalboot die hem lieten meevaren tijdens het werk en die hem leerden hoe de boot te besturen en hem het roer ook toevertrouwden. Of die aan die hele aardige jonge dame die schoonmaakster was in de instelling waar hij verbleef. Zij begreep hem, praatte met hem, vertrouwde hem en nodigde hem uit bij haar moeder thuis voor een gezellige zaterdagavond. Kees was op zoek naar vriendschap, liefde en geborgenheid en naar waardering voor 'wie hij was'. Dat kreeg hij bij deze mensen.

Eenmaal op eigen benen verdiende hij de kost als klusjesman en electro-monteur bij verschillende bazen. Veel scholing kreeg hij niet. Dat weerhield hem er niet van om in zijn vrije tijd zelf op onderzoek uit te gaan en zichzelf te scholen door veel te lezen en cursussen te doen. Internet en satelliet-tv vormden zijn bronnen. Dat resulteerde in een huis vol met oude en nieuwe laptops, harddisks, cd/dvd-stations, satellietapparatuur etc. Daarnaast wilde hij de psyche en de ziel van de mens doorgronden. Hij stelde als eis aan de medemens dat deze "open-minded" was, geen vooroordelen had en de medemens behulpzaam was. Hij las de bijbel (vooral het boek Ezechiël boeide hem), deed cursussen o.a. in Psychologie, Astronomie en de Oosterse Oudheid en verdiepte zich in reïncarnatie.

De laatste fase

Na enkele weken revalidatie was Kees zo ver dat hij weer naar zijn eigen huis mocht. Hij verlangde daar erg naar, hij kon dan weer genieten van zijn vrijheid en dat hij weer zijn eigen gang kon gaan. Maar er moest eerst wel het nodige aangepast en opgeruimd worden. Kees had altijd hulp en advies van anderen afgehouden. Zijn huwelijk was op een nare manier gestrand, hij had geen contact meer met zijn kinderen. Hij vertrouwde de mensen niet en wilde zelf de regie voeren. Gelukkig was er een buurvrouw die hem hielp en in de gaten hield maar hij had echt een huishouden van Jan Steen.

In overleg met de wmo-consultent hebben we met een groepje vrijwilligers (o.a. van een lokale klus-centrale) een goed begin gemaakt met opruimen en schoonmaken van het huis en met opknappen van de tuin. Het mooie was dat Kees het allemaal goed vond: "In de hemel kan ik toch niet klussen dus doe maar weg". Maar de regie met betrekking tot het regelen van de zorg, de financiën en contacten met instanties hield hij zelf. Ook wilde hij zelf boodschappen doen en koken, geen maaltijdservice. 

Bang om dood te gaan was Kees niet; wel zag hij erg op tegen de pijn die zou kunnen komen. Na de dood zou er nieuw leven zijn: reïncarnatie. Hijzelf dacht dat hij in een vorig leven van alles fout gedaan zou hebben omdat zijn leven nu zo'n rot leven geweest was. Ik suggereerde dat hij in een vorig leven juist een goede indruk had gemaakt en dat hij nu getest was op zijn vaardigheden en dat hij het er naar mijn idee goed vanaf gebracht had. Met enige verbazing knikte hij. Hoe dan ook, hij was benieuwd hoe het hem hierna zou vergaan.

We zijn samen op bezoek geweest in het hospice om kennis te maken en informatie in te winnen over opname als het thuis niet meer zou lukken. We hadden er een goed gesprek en het leek hem een mooie en veilige plek om te sterven. 

Het afscheid

De opname kwam sneller dan verwacht. We hadden nog het plan om met de stichting Vaarwens een dag te gaan varen in de sloten en op de plassen van zijn jeugd. Het is er niet meer van gekomen.

Kees heeft de regie gehouden. Die laatste middag was hij aardig onder zeil maar werd op enig moment klaarwakker en zei tegen mij: "OK, ik denk dat ik ga". Daarna gaf hij aan begraven te willen worden en dat "I did it my way" van Frank Sinatra gedraaid moest worden. Toen is hij weer in diepe slaap gevallen en de volgende ochtend vroeg overleden. Het leven van weer een bijzonder mens was voorbij.

Maria L. Zonderland

Vrijwilliger NAbij